Otto von Bismarck

Otto Eduard Leopold Bismarck (urodzony 19 lipca 1815 w Szczecinie, zmarły 30 lipca 1898 w Berlinie) – pruski oraz później niemiecki polityk, dyplomata i premier, znany jako „Żelazny Kanclerz”. Był architektem zjednoczenia Niemiec i jednym z najważniejszych twórców polityki europejskiej pod koniec XIX wieku.

Wczesne lata i wykształcenie

Otto Bismarck pochodził z arystokratycznej rodziny Bismarcków. Jego ojciec, Karl Heinrich von Bismarck, był księciem i urzędnikiem pruskim. W wieku dziewiętnastu lat rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Heidelbergu, a następnie w Bonnie. Po ukończeniu studiów w 1835 roku wstąpił do służby wojskowej, lecz wkrótce opuścił armię, aby poświęcić się polityce.

Kariera polityczna

Wczesny etap

W 1847 roku Bismarck został wybrany do Parlamentu Pruskiego. Jego początkowe wystąpienia koncentrowały się na krytyce liberalizmu i obronie monarchii. W 1851 roku został mianowany ambasadorem Prus w Rosji, a później w Francji, dzięki czemu zdobył doświadczenie dyplomatyczne i rozwijał kontakty międzynarodowe.

Kanclerz Prus

W 1862 roku król Wilhelm I powołał go na stanowisko Kanclerza Prus. Bismarck wprowadził politykę realpolitik i dążył do zwiększenia potęgi państwa przy pomocy zarówno dyplomacji, jak i wojny.

Wojny i zjednoczenie Niemiec

Wojna duńska (1864) – współpraca z Austrią doprowadziła do przejęcia Szlezwiku i Holsztynu.
Wojna austro-pruska (1866) – po zwycięstwie w bitwie pod Königgrätz Bismarck wyeliminował wpływy austriackie w Niemczech i utworzył Związek Skonfederowany Niemiec pod przewodnictwem Prus.
Wojna francusko-pruska (1870‑1871) – dzięki zręcznej propagandzie i zwycięstwu pod Sedanem Bismarck doprowadził do powstania Imperium Niemieckiego i koronował Wilhelma I na cesarza.

Kanclerz Cesarstwa Niemieckiego

Po zjednoczeniu Bismarck kontynuował swoją politykę. Wprowadził szereg reform wewnętrznych, m.in. system ubezpieczeń społecznych (Ubezpieczenia społeczne), kodeks karny i reformy administracyjne. W polityce zagranicznej opracował „system Bismarcka”, czyli sieć sojuszy mających zapewnić stabilność i izolację Francji:

Traktat berliński z Austrią (Traktat Wiedeński, 1879)
Sojusz z Rosją (1879)
Układ z Wueren z Włochami (1882)

Odpowiedzialność polityczna i upadek

Pod koniec lat 80. XIX wieku Bismarck coraz częściej wchodził w konflikt z cesarzem Wilhelmem II, zwłaszcza w sprawach polityki morskiej i nowej armii. W 1890 roku został zmuszony do odejścia ze stanowiska kanclerza.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Otto von Bismarck pozostaje jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii Europy. Z jednej strony jest uznawany za mistrza dyplomacji, twórcę nowoczesnego państwa narodowego i prekursora systemu ubezpieczeń społecznych. Z drugiej – krytykowany za autorytaryzm, militarystyczną politykę i represyjne działania wobec mniejszości narodowych oraz socjalistów.

Bibliografia

John, Johannes von Meyer. Otto von Bismarck – Żelazny Kanclerz. Wydawnictwo Polskie, 2005.
Rogers, Eleanor Rogers. System Bismarcka w praktyce. Wydawnictwo Historia, 2012.
Nowak, Adam Nowak. Polityka społeczna w Cesarstwie Niemieckim. Wydawnictwo Akademickie, 2018.